Салими Аюбзод

Нигариш ва кандуков

Гунги хобдида

Дар сӯги Пиримқули Сатторӣ, ки тирамоҳи соли 1992 шаҳид шуд.

jangҲанӯз субҳ надамида буд ва ҷанги байни рӯшаниву торикӣ давом дошт. Дар ин тумани соядор ҳанӯз намешуд баргҳои тирагуни пунбаро аз косаҳои бишкуфтаи он фарқ кард. Ҳанӯз нур наёмада буд, ки ба ҳар суроби асроромези атроф ном гузорад ва дунёро аз коми аждар берун кашад. Баъд аз он ки пардаи нуронӣ лаҳзае шабро сафед кард, осмон боз ба умқи зулмот фурӯ рафт. Ба зулмоте амиқтар аз гузашта. Ва пас аз чанде боз ҳарири нимранг мисли мавҷи ларзоне аз як соҳил ба соҳили дигари осмон бол кушод.

Пирум ин осмонро медид ва дар нигоҳаш фазои хомӯшу мотамзадаи он дар давродаври худ аз шоху баргҳои пахта ҳошия дошт. Пирум мепиндошт, ки тамоми шаб ва ҳатто се шаби пеш чашм аз осмон накандааст ва хаёлан дар Роҳи Каҳкашон, ки акнун ба назари ӯ як тӯдаи пошхӯрдаи хокистарро мемонд, мерафту мерафту мерафт.

Атроф ва мавҷудоташ тадриҷан аз торикӣ раҳо мехӯрд ва нимранг мешуд. Нуру зулмот лаҳзае аз задухӯрд бозмеистоданд ва ба сози оштӣ канори ҳам меомаданд, ба ҳамдигар меомехтанд. Амо вақт бознамеистод ва мерафту мерафт. Гардунаҳо дар Роҳи Каҳкашон хокистари нарму гарму ҷо-ҷо фурӯзонро бесадо пахш мекарданду мегузаштанд.

Хокистари Каҳкашон мерехт ва давру пеши Пирумро хокистар мегирифт.

“Ҳамаро сӯхтанд,” оҳ кашид Пирум.

Ситораҳои танҳо дар осмони бохтаранг мисли донаҳои дурахшону булӯрини намак андаруни об ҳал мешуданд. Пирум ҳанӯзӯ ҳам таъми шӯриро дар кому даҳони худ мечашид. Забонаш ба як гулӯлаи хунину сӯзон табдил ёфта буд ва азобаш медод. Ҳарчанд дар ин чаҳор рӯз дарди ҷонкоҳи он каме фурӯ нишаста буд, гаҳ-гоҳ ончунон оташ мегирифт, ки зӯри дард Пирумро ба нолиш меовард. Вай даҳонашро то метавонист боз мекард ва зуд-зуд нафас мекашид ва мехост, боди бештар ба рӯи захм нишинаду онро карахт кунад ва хушконад. Порчаи кӯтоҳи забонашро меҷумбонд, мехост, дандонҳо ва комашро бо забон ламс кунад, вале ин дигар як кори номумкин буд. Кому ҳалқаш гӯё мисли осмон ё ҳатто коинот ба як фазои беканору беохир табдил ёфта буд…

Пирум ҳамеша эҳсос мекард, ки кундаи забонаш тару хунин аст, дар ҳоле ки хун дигар ҷӯшидаву парда баста буд ва фақат оби даҳон буд, ки онро тар нигоҳ медошт. Пирум мепиндошт, ки хун ҳанӯз ҳам аз ҳалқаш поин меравад ва гандидаасту бӯ мекунад.

Чаҳор рӯз пеш забони ӯро буриданд. Дар боғча, байни гулҳову дарахтоне, ки ӯ солҳо парварида буд. Бо гулқайчии худаш. Ба ёд овардани он лаҳзаи сиёҳ кофӣ буд, ки рашъа ба андоми Пирум дамад. Садои ваҳшатангези бурида шудани як порча гӯшти худаш туи гӯшҳояш пажвок зад. Аз нав дарди ҷонкоҳ аз бехи забонаш оташ гирифта, бо даҳҳо рагу найча ба тамоми баданаш паҳн шуд ва вуҷудашро такон дод. Аз нав ӯро арақи сард пахш кард. Аммо шояд на аз дард, балки аз шарм ва ҳисси ҳақорат.

Панҷ сияҳпӯши мусаллаҳ, ки сеяшон сари худро поктарош карда буданд, мисли ин ки ба ситоди артиши бегона ҳамла мекарда бошанд, аз болои чиғ ҷаҳиданд. Танҳо зонувони онҳо ҳангоми ин ҷаҳиш ва чашмони хунборашон дар ёди Пирум мондааст. Ӯро, ки аслан ба фикри гурехтан ҳам набуду дар миёнаҷои боғча шах шуда буд, дар байн гирифтанд. Кадоме аз онҳо ба зарби як мушт ӯро аз пой афтонд, дувумӣ зонуяшро ба тахтапушти Пирум гузошт ва бо банде дастҳои Пирумро баст. Баъд вай мили сарди калашниковро дар хобаки сараш ҳис кард. Аҷиб буд, ки тарсе дар дил надоошт ва ин ҷастухези сиҳяпӯшонро шӯхию бозие мепиндошт.

Яке аз онҳо рӯи буҷулаки пои Пирум зону зада буд ва намегузошт Пирум ҳаракате кунад. Оне ки мили силоҳро ба пушти сари Пирум ниҳода буд, девонавор фарёд мезад, дашном медод, чизе мегуфт ва суханонаш рабте ба ҳам надоштанд. Пирум гӯё худро аз гӯшае медид, ки бо мӯйҳои сафеди парешон сар ба хок хобидааст ва ба гӯсфанди қурбонӣ дар зери дасти қассобон шабоҳат дорад.

Шунида буд, ки сияҳпӯшон одамонро шикор мекарданд. Мегуфтанд, ба дасти онҳо рӯйихат ва нишонаҳоеро додаанд ва акнун онҳо монанди сагони шикорӣ деҳа ба деҳа мегаштанду шахсонеро, ки номашон дар ин феҳраст ҳаст, ҷазо медоданд.. Якеро мекуштанд ва дигареро гӯшу бинӣ мебуриданд. Маълум набуд, ҷазоро кӣ ва аз рӯи чӣ муқаррар мекард. Довари якто сукут меварзид ва мамлакат бесоҳиб буд. Мамлакат дар зери пойи сияҳпӯшон буд. Мисли як урдуи бегона, мисли ишғолгарони аҷнабӣ ватани худро метохтанд.

Пирум бо он ки сарашро ба замин пахш карда буданд, бо гӯшаи чашм ба ақиб ва боло менигарист. Вай дард мекашид, ки дар баробари зӯроварии сенафара ин қадар оҷизу нотавон аст. Ба сухан омад ва хост, онҳоро аз раъяшон баргардонад. Аммо он девона ҳанӯз ҳам доду фиғон мекашид ва ҳарсӣ аз даҳонаш меомад мегуфт. Сипас дар дасти яке аз сияҳпӯшон теғи корд дурахшид. Дувумӣ ба тарафи хона давид ва бо гулқайчӣ баргашт. Пасон ду ангушт ба косаҳои чашми Пирум даромад ва сарашро ақиб кашиданду бо корд дандонҳои болоу поёни ба ҳам зиреҳбастаашро боз карданд ва дасти ифлосу шӯре аз забони Пирум қапид…

Вақте ӯро аз замин бардоштанд ва хун, ки аз даҳонаш ба рӯйи сабза мерехт, акнун ба қадди манаҳ, гардан ва сари синааш шорид, сари шогирдаш Муинро дар сари чиғ дид. Ҳоли худаш баҳам хӯрда буд, аммо аз дидани сари Муин ваҳшатзада шуд. Якқад парид, чун ба назараш омад, ки ин сари буридаест, дар шохаки тавора бо чашмони бозу бемазмуне. Вале мӯъҷиза рӯй дод. Сари Муин хандае зад ва ба чапу рост нигарист. Пирум шукр ба Худо гузошт, ки Муин зиндааст. Аммо ҳамон лаҳза андешае рӯ зад, ки чаро механдад.

Ин пурсиш мисли ситораи паррон андаруни пиндошти торикшудааш дурахше заду нопадид гашт. На, барқ нопадид гашт, аммо суол монд, ки чаро Муин механдид?

Ҳоло ҳам ба осмони торик менигарад ва ба пурсишҳои худ посух меҷӯяд, вале пурсишҳо ин қадар зиёданд ва посухҳо ин қадар кам.

Пирум ангошт, шубҳа ба дилаш роҳ ёфтааст. Шубҳаи ин ки сияҳпӯшонро ба сари ӯ Муин оварда буд. Ботинан шарм дошт.

Дар осмон охирин ситора ҳам мурд.

Махмали сиёҳи осмони шаб ба латтаи рангбохтаи фарсуда табдил ёфт. Аз деҳа хурӯсаке маҳзун садо зад. Саге гиряолду уллос кашид. Се шаб аст, ки ин саг зӯза мекашад.

Наход Муин буд, ки сияҳпӯшонро ба сари ӯ овард, ба онҳо роҳи боғчаи Пирумро нишон дод? Ин андеша аз замин то осмон боварнакарданӣ буд ва ба ҳамон андоза дарднок. Дуруст аст, ки Муин аз устодаш озурдагие дошт, зеро Пирум на ӯ, балки шогирди дигарашро ба раъс гузошт. Пирум шунида буд, ки дар валвалаи ҷангҳо ҳар кас қасди худро аз касе мегирифт, ки замоне аз ӯ ранҷида бошад. Фурсати интиқоми нокомон аз шодкомон фаро расида буд. Кину хашму ҳасад бо лаҳни калашников садо баланд карда буданд ва ин садо гӯшкаркунанда буд. Касе метавонист, интиқоми солҳо пинҳондоштаашро меситонд. Ҳамсоя аз ҳамсоя, коргар аз раис, маҳбус аз додситон ва наход шогирд аз устод? Пирум дар ботин ҳаракате кард, ки гумонро аз худ дур афканад. Вай Муинро дӯст медошт.

Сурфид ва филҳол дарди забонашро ҳис кард. Дарди порчаи гӯшти хунини инсониро, ки як вақт дароз буд ва забон ном дошт. Дар толорҳои пуродам ин порчаи сурх шеърҳое мехонд, ки ҳозирон аз шунидани онҳо эҳсосотӣ мешуданд, дилҳояшон сахт ба тапиш меомад, чашмҳо медурахшиданд ва кафони дастҳо аз кафкӯбӣ обила мебаст.

“Забони дарозамро кӯтоҳ карданд,” дар дил гуфт Пирум.

Вақте ки дар боғ, байни садбаргҳои шукуфон ва пурнакҳат, байни дарахтони пурбор ва сарбазер забонашро мебуриданд, бо дашном мегуфтанд: “Дигар моро бад карда наметавонӣ, дигар то абад гунг хоҳӣ монд, то абад!”

Саг зӯза кашид.

Ҳоло вай наметавонад баробари як саг садо баланд кунад. Шояд ҳам битавонад, аммо боре ҳам наозмудааст. Замоне дар бозори шаҳр дида буд, ки як шахси безабон садоҳои фиғонмонанде аз худ дармедод, то ба як нафар чизро бифаҳмонад. Унгу мунг мекард ва зӯр мезаду аз ҳанҷарааш садои дардомез ва риққатоваре берун меомад. Садои саги сӯзанхӯрдае. Раҳгузар ҳарчанд талош мекард, намефаҳмид, ки гунг аз ӯ чӣ мехоҳад. Чанд тани дигар низ он ҷо истода буданд ва ба мазара менигаристанд. Яке писханд ба лаб ва нописандона, дигаре бо тараҳҳум, савумӣ бо тамасхур…

Марди безабон ба раҳгузари дигар рӯ меовард ва бо дастонаш ишораҳое мекарду ҳамон аз гулӯяш садоҳои шабеҳ ба аккоси саг дармедод. На, вай ба саг монанд набуд, балки а бӯзинае монанд буд, ки бозориҳо ҳарчи бештар дар гирдаш ҷамъ меомаданд ва ба ҳаракатҳояш хира мешуданд. Издиҳом шояд аз ин манзара хушҳол мешуд, зеро одамон худро болотар аз ин марди оҷиз медиданд, ногаҳон дар чашми худ аҳамияти бештар пайдо мекарданд ва шояд ҳам шукр мегузоштанд, ки мисли ин бӯзина, ки садои саг дармедиҳад, нотавону хандаовар нестанд.

Пирум хаёлан он манзараро ба шеърхониҳои худаш дар миёни издиҳом қиёс кард. На, дар мавриди шеърхониҳои вай издиҳом шояд баракс худро нотавону ночиз эҳсос мекард ва ба бартарии шоир қойил мешуд.

Хост, мисрае аз шеъри худ бихонад ва бубинад, оё чӣ садое бар хоҳад омад, вале хештандорӣ кард, зеро аз шунидани садои хеш биҳаросид. Акнун дақиқан вай дигар шеър хонда наметавонад. Дигар нахоҳад тавонист, вожаҳоро бо вазну задаву оҳанг, равону шево, рукн ба рукну тақтеъ ба тақтеъ дар ҳаво ба парвоз орад. Вожаҳоеро, ки ҳамчун садо аз даҳони ӯ берун мешуданд ва дар фазо ба гулу дарахтон, кӯҳу дара, одамон, хонаҳо, ишқу навозиш, ҷаҳлу хиёнат, дардҳову ормонҳо табдил меёфтанд. Дигар сукут хоҳад варзид. Барояш гуфтанд, забонкӯтоҳат мекунем, то дигар ҷовидона чизе гуфта натавонӣ.

«Эҳ, беҳудаҳо!», дар дил хитобид Пирум ва фикр кард, ин ночизакон намедонанд, ки шеърро дил менависад, на забон. Мирзодаи Ишқиро дар маҳбас даҳон дӯхта буданд, вале натавонистанд, коре кунанд, ки дигар шеър гуфта натавонад. Фикр кард, оё падарони ҳаминҳо набудаанд, ки даҳони Ишқиро дӯхтанд? Оё онҳо набудаанд, ки Адиб Собирро дар рӯди Ҷайҳун ғарқ карданд, Мансури Ҳаллоҷро ба дор кашиданд, Роияи Балхиро дар гармоба сӯхтанд, Ҳилолиро сангсор карданд ва пеш аз ин ҳама Рӯдакиро нил ба дидагон кашиданд?

Торикӣ дар осмон пеш аз он ки маҳв гардад, ғалаёне кард. Гӯё бо чанголҳои нонамоёнаш аз ҳар ҷои осмон дошта буду ба худ мекашид ва мехост, боқӣ бимонад. Вале соаташ расида буд ва осмон тадриҷан рӯшантару рӯшантар мешуд.

Чаҳор чархболи ҷангӣ аз болои паҳнои пунбазори колхози «Роҳи Ленин» гузашта, ба самти ҷануб парвоз кард. Ин чархболҳои бенишона ҳар рӯз чанд бор дар осмони ватани Пирум ба парвоз меомаданд ва эҳтимолан ба ҷойҳое мерафтанд, ки он ҷо даргириҳои сахте идома дошт. Шояд сияҳпӯшони тозанафасеро ба майдони ҷанг мебурданд. Ё ба пархошҷӯёне, ки намехостанд, аз «Роҳи Ленин» канор раванд, силоҳу муҳимоту хӯрокворӣ мебурданд. Вақте ки ҳавопаймоҳо наздик омаданд, Пирум худро ба танаи пахтаҳо ҷафстар кард, то аз боло ӯро дида натавонанд.

«Маро чӣ меҷӯянд, ман ки як ночизам, касе нестам,» аз дил бурд Пирум ва ба худ хандид.

Шоми он рӯз, ки сияҳпӯшон ба вай чунин таҳқирро раво диданд, шогирди азизаш Сӯҳроб ҳаросон омад. Аз роҳи поини боғ омад, на аз кӯча ва ба зорӣ даромад, ки «устод, равед, равед, ин ҷо набошед, гуфтаанд, забони ӯро буридан кам аст, бояд сарашро бибурид. Гуфтаанд, шаб бо зиреҳпӯш хоҳанд омад ва хонаву боғатонро ба хок яксон хоҳанд кард. Илтиҷо мекунам, биравед, бигурезед, фирор бикунед.» Инро мегуфту чашмонаш пур аз дарду раҳму ваҳшат буданд Сӯҳробро. Мегуфт, галаи хунмасте ба чаро баромадааст. Издиҳоми бехуде, ки чизеро намефаҳмад ва фаҳмидан намехоҳад.

Пирум пештар ҳам аз чанд нафаре шунида буд, ки сияҳпӯшон аз куштани ҳамсони худ лаззати тамом мебаранд ва меосоянд. Онҳо сармасту бехуданд, худношинос ва худоношиносанд…

Пирум дар пиндошти худ ба он шоми хунини се рӯз пеш баргашт ва хаёлан бо чашмони Сӯҳроб ба ҳолати онлаҳзаинаи хеш нигарист. Худро дид, ки заҳиру рангпарида аст, нур дар чашмонаш мурда ва ҳамаи ҷояш, аз мӯйҳои сафеди сараш гирифта, то нӯги пояш ба хун жӯлида. Хун ҳама ҷо ҷӯшидаву сиёҳкарахт шуда.

Пирум ба ёд овард, ки вай намегирист. Вай он вақт ҳатто дардро ҳис намекард. Пирум ба ҳарфу садои Сӯҳроб гӯш медод, ба чашмони ваҳшатзада ва андӯҳгини ӯ менигарист, аммо андешааш ҷои дигар буд. Дарунакӣ пӯзханд мезад, ки марг ҳам дигар чизе набудааст. Ба мурдан розӣ буд, аммо вуҷудашро хашме фаро гирифта буд, ки чаро ӯро ин гуна таҳқир карданд, беҳтар буд, мекуштанду мерафтанд. Мисли ин буд, ки ба номусаш расида бошанд. Ҳамин гуна таҳвин мекунанд, то касро сарпаст ва сокиту ночиз кунанд. Забонкӯтоҳу дамкӯтоҳу шармсор.

Саг зӯзаи давомдор кашид ва садои он рӯ-рӯи ниҳолҳои пахта гузашту хаёле баргу шохчаҳои пунбадонаро алвонҷ дода рафт.

«Соҳибашро гум карда бошад ва ё акнун бадбахтие ба сари соҳибаш хоҳад омад? Шеване бар мурдаҳост ё ҳушдоре ба зиндаҳо?», аз дил гузаронд Пирум ва ба ёд овард, ки чандин касон ӯро огоҳонида буданд, деҳаро тарк кунад ва чанд муддате ин ҷо набошад. Аммо вай фирорро ҳам тавҳин ба хеш донист ва акнун ба шармсории бузургтаре гирифтор шуд. Ҳатман хабари бад барқвор сайр мекунад ва ҳоло ҳама шунидаанд, ки забони фулон шоирро буриданд, аз сухан монд. Пирум аз худ пурсид, наход, таҷовузгаронро шогирдаш Муин раҳнамоӣ карда бошад. Наход ӯ тавонист, чунин хиёнате бикунад?

Пирум дарёфт, ки ботинан интизори зӯзаи навбатии саг аст, вале саг хомӯш гашт. Дигар уллос намекашид ва бомдод дар сукути тамом фаро мерасид. Лекин ин сукут фақат лаҳзае идома кард. Аввал садоҳое омад, ки намешуд, онҳоро ташхис дод. Дур, нимғурма ва нофаҳмо. Раге дар зери меъдааш кашида шуд. Ғайриихтиёр ба ёдаш омад, ки дар ин се шаб чизе нахӯрдааст ва гурусна аст. Аҷиб, ки гуруснагиро фаромӯш карда буд. Мисли бараҳманҳое, ки ба муроқиба рафтаанд ва ғизо ба ёдашон намерасад. Фикр кард, бо ин забони бурида ва даҳони пурхун чӣ гуна хоҳад тавонист, чизе бихӯрад. Як гулӯлаи варамидаи гӯшт пайдо шуда буд. Ба хотираш омад, ки аввал, вақте хуни зиёд ҳам ба берун ва ҳам ба дарунаш рехт, фикр карда буд, ки аслан дигар забон надорад ва даҳонаш холисту ба як фазои бузурге табдил ёфтааст. Кундаи забонаш дертар варамида, қариб роҳи нафасашро ҳам баста буд, аммо он вақт ба атрофаш менигарист ва ҳанӯз шигифтзада буд.

Баъд аз он ки сияҳпӯшон ба даруни хонааш даромаданд ва ҳар чизеро, ки мехостанд, бардоштаву ҳавлии ӯро тарк карданд, ҳамсояҳо давида омаданд. Мӯйсафеди Қаландар «воҳ, балам» мегуфту аз манаҳи Пирум гирифта буд ва ба ҳоли ӯ мегирист. Пири солдида ҳайрон буд, ки чӣ тавр мешавад, ин гуна захмро баст, то пеши роҳи хун гирифта шавад. Ду нафари дигар сару китфон ва даступои Пирумро молиш медоданд. Зане фиғон мекашид. Ҷавоне саропои Пирумро аз хун пок мекард. Пирум гоҳ ба онҳо, гоҳе ба замин, гоҳе ба дарахтони атроф ва гоҳе ба осмон нигоҳ меафканд. Шояд дар осмон Худоро меҷуст, то бипурсад, ин чӣ ҳолест, ки бо ӯ мекунад. Дар ин нигоҳҳои гирдгардон чашмаш ба ҳамсояаш Сафар афтод, ки бо бародараш он ҷо буд ва дуртар рафта, ба зери забонаш нос партофта, нимашунаво мегуфт: «Забони сурх сари сабз медиҳад барбод…»

Ҳамаи гуноҳи Пирум ин буд, ки шеърҳои дилрас ва дилгудоз менавишт ва як шеъре ҳам ба пешвои ҷавонон Сайид Акобири Ҳурӣ бахшида буд. Аммо фикр намекунад, ҳамин шеър сабаби хашми сияҳпӯшон шуда бошад, ки Ҳуриро чашми дидан надоштанд. Сияҳпӯшон асосан нохудогоҳон, раҳгумкардагон, фандхӯрдагон ва муздурони кишваре буданд, ки ватани Пирум акнун мехост, аз чанголи султаҷӯёнаи он раҳоӣ ёбад. Дар муқобили онҳо, дар вилоят ҷавононе буданд, ки сияҳпӯшон ва амалдорони давлатро ба хиёнат гунаҳкор мекарданд. Пирум онҳоро аз наздик намешинохт, вале вақте ки онҳо коршинканӣ карданд, вай ҳам ба майдон баромад, то аз ормони онҳо пуштибонӣ кунад. Дӯстонаш ба ӯ ҳушдор медоданд, ки шарик нашавад, аммо касе ки солҳо дар бораи ватан, озодӣ, миллат, адл ва имон шеър гуфтааст, наметавонад, дар рӯзгоре ки сарнавишти ин мафоҳим ҳал мешавад, дар кунҷи хона бинишинад. Он гоҳ шеъри ӯ шиори тухолие хоҳад буд ва як филис арзиш ҳам нахоҳад дошт. Он гоҳ касе ба сухани ӯ бовар нахоҳад кард. Вай аз шоироне набуд, ки танҳо дар шеърашон ватандӯст бошанд. Намешавад, ба мардум як чиз гуфт ва худ кори дигар кард. Мешавад, аммо наметавон дуру дароз ба ин роҳ рафт.

Раддаи пахтаҳо ба ҷумбиш омад ва зоҳиран, чизе андаруни ҷӯяҳо дар ҳаракат буд.

Пирум беихтиёр ғунча зад ва кӯчактар шуд. Фикр кард, шояд ҳамон саге аз даруни ҷӯяҳо меояд, ки чанде пеш зӯза мекашид.

Ҷумбидани ниҳолҳо ва садои хиш-хиш то рафт ба Пирум наздиктар меомад. Махлуқе бо ҷисми худ ниҳолҳои пахтаро ба ҷумбиш меовард. Он гоҳе дар як пай меистод, аммо ниҳолҳо аз ҳаракат бознамемонданд. Пирум тахмин зад, ки шояд махлуқи номаълум бехи ниҳолҳоро мековад.

Ин вақт саг боз зӯза кашид. Садояш аз канори деҳаи ҳанӯз хобзада ба рӯи паҳнои пахтазор пароканда шуд.

Дирӯз субҳ Пирум аз миёни ниҳолҳои пахта сар боло карда, ба деҳа менигарист ва медид, ки деҳа на на дар ҳоли хоб, балки дар афсуни марг аст. Дар як бехудии фидокорона. Ҳама чиз – дарахтон, деворҳо, бомҳо, зану марду кӯдаку солманди зери ин бомҳо, чиғҳо, сангу алафи сари роҳ, ҳатто рӯдхонае, ки обаш аз ҳаракат бозмондааст, хуллас, ҳама чиз, дар умқи бетафовутӣ ва сакарот афтода буд. Танҳо ин саг монда буд, ки шояд сар рӯи дастнаш гузоштаву ба як нуқта чашм дӯхта буд ва лаҳзаҳое ҳам дар ғояти ҳайрат ва лоилоҷӣ ба осмон менигаристу зӯза мекашид.

Инак, боз нолаи дарозе дар дод, аммо ин дафъа садояш аз дуртар омад. Пирум сагҳои мурдахорро ба ёд овард, ки гала шудаву дар миёни деҳа медавиданд, аз хурду калон тарсе надоштанд ва ба одамон ҳамлавар мешуданд. Мегуфтанд, даҳҳо ҷасад дар кӯча монда буд ва сияҳпӯшон ба касе иҷоза намедоданд, наздики мурдаҳо шаванд, аммо сагҳоро мегузоштанд, ки ин ҷасадҳоро бидаранд ва бихӯранд. Ва чашми ин сагҳо монанди чашми сияҳпӯшон пурхун шуда буд. Мисли чашми онҳое, ки забони Пирумро буриданд.

Садои хиш-хиш омад. Пирум дид, ки махлуқи номаълум боз ба наздиктари ӯ ҳаракат мекунад. Ба дили бе ин ҳам сиёҳу ғамзадаи Пирум ваҳм роҳ ёфт. Дар шигифт буд, чӣ ҳайвоне ба ҷонибаш ҳаракат дорад.

Пирум гарданашро ёзонд, то бубинад, ин чист, аммо аз дарди ҷонкоҳе дар бехи гулӯяш қариб буд фарёд барорад. Ба сӯи ниҳолҳои ҷумбанда хира шуд. Чӣ ҷонваре ба сӯи ӯ ҳаракат дорад? Дар байни баргҳои тирагун як гулӯлаи хокиранги мутаҳаррикро дид. Тамоми нерӯи босираашро мутамаркизу сафарбар кард. Як чизи лӯнда ва хокранге тарафаш пеш меомад.

Ваҳм дилашро тарк карда, ҷои онро ӯро як бетафовутии тамом гирифта буд. Аслан дигар чӣ фарқе дорад, ки чӣ хоҳад шуд? Аммо лӯнда ғелону ҷумбон пеш меомад ва то рафт ба Пирум наздиктар мешуд.

Ниҳоят аз миёни баргҳои пунбадона онро дид. Аввал нафаҳмид, ки ин ҷонвар фарзанди инсон аст. Бештар ба махлуқи афсонавие шабоҳат дошт. Аммо кӯдаке буд бо сару рӯи варамидаву чиркин ва либоси дарида даруни ҷӯяки пахта мехазид ва бо панҷаҳои сиёҳгаштаашу шитобзадагии ҳайратовар ангури сагакро чида мушт-мушт ба даҳон меандохт ва шояд нахоида, фурӯ мебурд.

Писарак дар ҷӯяи паҳлуии Пирум, тамоман наздик ба вай ҳамон донаҳои бунафшу гулобӣ ва ҳатто гоҳе сабзу хоми ангури сагакро ҳарисона мехӯрд. Баъзан шохчаву ғунчаҳои ангури ваҳширо ба даҳон меандохт. Ангуштҳояш чиркбаставу сиёҳ ва пур аз харошҳои хурду бузург буданд.

Аз дидани ин манзара ҳанҷараи Пирум сих зад ва ба дард омад, зеро ӯро низ нафс ҷумбиду оби даҳонашро якҷо бо лахтаҳои шӯри хун фурӯ бурд. Ташнагияш оташ гирифт. Медид, ки доначаҳои ангури сагак дар зери дандонҳои сабзу сурхи писарак бо садои қирсас мекафиданд ва оби онҳо ба комаш мешорид.

Ногаҳон писараки жанда, ки баргҳои пӯсида ба манаҳу рухсораш часпида буданд, аз ҳаракат бозмонд. Вай ҷо ба ҷо карахт шуд. Чашмони зву Пирум ҳамдигарро ёфтаанд. Нигоҳи ду ҷуфт чашми ҳайратзада ба ҳамдигар печид. Писарак фарёди ҷонкоҳе кашид ва ҷисми кӯчаки худро аз ниҳолҳои пунбадона ба ақиб афканд. Вай аз дидани Пирум фиғон баровард ва гурехт. Аммо дур нарафт, фақат дар як фосилаи ба Пирум дастнорас бозистод ва ба Пирум нигарист.

Чашмони мешияш ба чашмони одами солим монанд набуданд. Пур аз ваҳшат ва интизорӣ.

Пирум зӯр заду табассум кард, то нишон диҳад, ки душман нест ва қасди баде надорад. Аммо ҳис кард, ки ба ҷои лабханд даҳон аз дард каҷшудаеро ба кӯдак нишон медиҳад ва шояд ӯро бештар метарсонад. “Аз ман натарс”, гуфт Пирум ва фавран дарди сахтеро дар ҳалқаш ҳис кард ва нола сар дод ва ба ёд овард, ки дигар акнун вай гунг аст ва сухани фаҳмое талаффуз карда наметавонад. “Ӯро бадтар тарсондам,” фикр кард Пирум.

Бо вуҷуди ин ифодаи тарс аз сурати писарак гум шуда, баракс ҷои ҳаросро шавқ ва кунҷковӣ гирифт. Барқе дар чашмони кӯдак дурахшид. Лабонаш моил ба ханда шуд.

Пирум ба ёд овард, ки чандин сол пеш гунге дар деҳакада мегашт ва Пируми хурдсол якҷо бо бачаҳои дигар думболи ӯ медавиданд, масхарааш мекарданд, сангаш мезаданд. Аҳли русто ӯро девона мехонданд. Як рӯз модаркалони Пирум, Худо биёмурзадаш, он вақт дар ҳаёт буд, дид, ки чӣ тавр бачаҳои кӯча гунги раҳгузарро санг мезананд, аз гӯши Пирум гирифт, хона овард ва дуруст дар ҳамон боғчае, ки он замон ҳамагӣ ду ниҳоли тут дошт, дар назди падари Пирум, ки рӯи суфа нишаста буд, танбеҳаш дод.

Бибияш гуфт: “Вай гунг нест. Девона ҳам нест, балки назаркардаи Худост. Айбу убол аст, ӯро азият кардан ва бо ин кор ту ба худат зиён мехарӣ…

Баъд аз бист сол қиссаи гунгро аз мӯйсафеди Зариф шунид, ки мегуфт, ин оҷиз писари Эшони Абдураҳмонхон аст. Падару модар ва бародаронашро ба Сибир бадарға ё ба гуфтаи бобои Зариф “весилка” карда буданд. Ин писари хурдӣ бо тасодуфе наҷот ёфта буд, аммо ҳеҷ яке аз хешу пайвандон ҷасорат накард, ӯро, бачаи “душмани халқ”-ро, ба манзилаш роҳ диҳад. Дар кӯҳҳо пинҳон буд ва як рӯз ба деҳа баргашт. Ё забонро фаромӯш карда буд ва ё намехост, бо ин мардум ҳарф бизанад.

Баъзеҳо мегуфтанд, холааш ӯро талқин кардааст, ки бо касе сӯҳбат накунад ва аслу насаби хешро нагӯяд вагарна ё кушта хоҳад шуд ва ё монанди бародаронаш бадарғаи Сибир. Ин мард гоҳе дар хонаи холааш ва гоҳи дигар дар бозор мезист, бо наздик ҳавлии падарияш меомад, ки ҳоло моли раиси колхоз буд, соатҳо аз сари девор ба боғча менигарист ва боз дар кӯчаҳо лоқайдона мегашт ва бо касе ҳарф намезад. Сарулибоси жанда ва чашмони пур аз илтиҷо дошт.

Ҳоло дар миёни пахтаҳои бишкуфта, ин писараки жандарӯш бо айни ҳамон чашмоне ба Пирум менигарист, ки солҳо пеш Пирум ба авлиёзодаи гунгу бесаробон нигоҳ мекард. Баъдҳо, вақте ки дар кӯчаҳои деҳа мастҳо ва ё ба гуфтаи бобои Зариф “пиёнҳо” пайдо шуданд ва дар кӯю барзах сарлучу пойлуч, афтодаву хеста бо овози гирифта “суруд”-ҳои урусӣ мехонданд, рағбати калонсолон низ бо шунидани хабари “пиён омад” аз забони бачаҳо афзуда, онҳоро хонахез ба кӯча меронд, то аз тамошои бепули намоиши бадмастон бебаҳра намонанд. Сафи марду зан кӯчаҳоро пур мекард ва онҳо бо шавқ афтодану бархостани сияҳмастонро тамошо мекарданд. Амалдорони давлат чорае зидди бадмастон намедиданд, зеро мегуфтанд, инҳо атеист, яъне бехудоянд ва биноан тарафдори давлатанд.

Ин манзараҳои дерина дар они воҳид аз пиндошти Пирум гузаштанд ва ин ҳам дар ҳоле ки чашм аз писарак барнадошта буд. Ин лаҳза буд, ки писарак лабханд зад. Сода ва беғубор. Зоҳиран вай аз рӯи эҳсос дониста буд, ки ин марди ошуфта бо он чашмони гиряолуд барояш хатарнок нест.

Пирум чашмҳояшро пӯшид. Зӯзаи саг ба гӯшаш омад. Дар дил ба худ гуфт: “Ман гунги хобдидаву олам тамом кар. Ман оҷизам зи гуфтану халқ аз шуниданаш.” Кош ҳоло метавонист, барои ин писарак шеър бихонад ва дили ӯро орому осуда кунад.

Баъд аз он ки дар донишгоҳ аввалин бор ба сеҳри шеър фурӯ рафт ва дар ин олами мӯъҷизаосо бори нахуст бо ин мисраъҳо вохӯрд, беихтиёр он марди гунги деҳаашро ба ёд овард, ки шояд як ҷаҳон ҳарф дар сина барои гуфтан дошт, аммо лол буд. Он вақт дар симои гунге, ки чашмонаш даричаи ботини пурсадояш буданд, барои худ тимсоли асроромези пайваста бо Худоро кашф кард. Аҷабаш омада буд, ки ба кадом ақл мардум гунгу бадмастонро дар як радда мегузоштанд. Яке мамлӯ аз бори сангини ғам ва дигаре сабук аз хандаву шодиҳои лода. Охир ин ду қутб, яке оташу дигаре об, яке замину дигаре осмон ва яке нуру дигаре зулмат буд.

Зӯзаи бардавоми саг ӯро ба худ овард. На, ин зӯза ба роҳи худ буд. Касе аз остинаш кашид ва ӯро ба воқеияти субҳидами сокит баргардонд.

Дандонҳои зарду сиёҳи писаракро дар пеши чашмаш дид. Доғи сабзу бунафш ва нилии ангури сагак дар гирди лабони бача ҷӯшида буд. Бо ин ҳол писарак механдид. Ва ҳам чизе мегуфт нимсадо ва печидаву омехтаву нофаҳмову ношунаво. Аз рӯи синнусол кӯдак бояд кайҳо забон бароварда бошад. Вале ончӣ Пирум дар чанд моҳи охир диду мебинад, дар як муддати кӯтоҳ зеҳнашро ба он одат дод, ки дар ин дунё ҳама чиз мумкин будааст.

Дар бораи забони бача фикр кард ва дарди бехи забонаш дубора авҷ гирифт.

Пирум мӯътақид аст, агар соле пеш барояш мегуфтанд, ки ҳамин Атои писари подабон ёздаҳ нафар аз навҷавононро дами тир мегирад, ё инки Тешаалии қассоб гӯшу бинии домулло Сайидҳошимро мебураду хонаи ӯро оташ мезанад, ё ин навхостагон ба тангчашмони деҳаи ҳамсоя имкон медиҳанд, ки ба номуси занонун духтарони деҳаи Пирум бирасанд, вай ҳаргиз ба чунин ҳарфҳо бовар намекард. Акнун ҳама чиз мумкин шудааст. Ҷавонакҳои бефаросоте забони худи ӯро буриданд.

Дили Пирум фишурда шуду ба дард омад ва ӯ ҳис кард, ки ҳарчӣ бештар ҳолаш ба ҳам мехӯрад. Шояд танҳо лабханди писарак буд, ки намегузошт, Пирум аз ҳуш равад. Аз ҷо ҷумбид ва мисли ҳаррӯза баргҳои паҳни пахтаро кафшак карда, ба даҳонаш наздик бурд ва шабнами рӯи баргҳоро ошомид. Аммо ин субҳ дер карда буд. Вақти шакрехт гузаштаву донаҳои шаффофи шабнам кӯчак шуда буданд. Фақат лабонаш хаёле тар шуданд. Фикр кард, ки ин ҳама рӯз шабнамнӯшии ӯ як худфиребӣ будааст. Бо он порчаи гӯшти варамида дар ҳалқаш вай наметавонист об бинӯшад ва ҳамин тавр худро, дақиқтараш ҷисми худро тасалло медод. Ҷисмеро, ки ҳамаи ҳуҷайраҳояш омода ба ҷанг шудаанд ва нерӯмандии чандрӯзаи Пирум аз ҳамин ҷо буд.

Писарак низ ба тақлид аз Пирум бо панҷаҳои кӯчакаш баргҳоро ҷамъ кард ва нами рӯйи онҳоро лесид. Вай гӯё шикамсерӣ субҳона хӯрда бошад, лабу даҳонашро бо остини аз чирк рахшандааш пок кард. Сипас хандид ва гуфт: “Ту пиёнӣ.” Садои гирифтаву дуруште дошт писарак, ки хоси синну солаш набуд. Овози ғафси шахси солхӯрда ва хаста.

Пирум ба аломати инкор сар ҷумбонд.

“Пиёнӣ, пиёнӣ, медонам. Падари ман ҳам вақте пиён мешуд, даруни ҷӯякҳо мехобид, то модарам ӯро пайдо накунад,” гуфт писарак дар ҳоле ки гӯё механдид ва данонҳои зарди худро намоиш медод. Ва филфавр ба гиря даромад. Донаҳои ашки писарак мисли қатраҳои зулоли шабнам ва сурати чиркини ӯ монанди баргҳои тирагуну заъфаронии пунбадона пораи манзарае шуданд, ки тайи ин чанд рӯз пеши чашми Пирум буд. Писарак, дар ҳоле ки ашк шоридаву рӯяшро мешуст, худро ба оғӯши Пирум партофт. Ҷисми тафсоне дошт кӯдак. Пирум ӯро танг ба канор гирифт ва дилаш фишурда шуд. Вай ба он андешид, ки солҳо буд, мехост, издивоҷ кунад ва фарзанддор шавад. Пирум тапиши дили кӯдакро бо ҷисми хеш ламс кард. Ин қадар сахту зуд метапид ин дили хурдакак! Мавҷе аз зарбони дили писарак ба дили Пирум мегузашт ва вай ба дард фикр кард, наметавонад, он суханони дилнавозеро ба кӯдак бигӯяд, ки аз навозиши онҳо дили писарак ором бигирад. Дигар гунгу дамкӯтоҳ аст Пирум.

Замони сухани ӯ гузаштаву даврони дашном ва зӯргӯӣ расидааст. Он замон гузаштааст, ки ӯ аз минбари баланд ҳарф мегуфт ва ҳазорон нафар баробар мегирист ва ё хушгӯӣ мекард ва ҳазорон нафар механдиданду хушҳол мешуданд. Боре пирамарде наздаш омада, ӯро ба оғӯш кашида, гуфта буд, “вақте ту гап мезанӣ, дили ман холӣ мешавад, худро хеле сабук эҳсос мекунам, монанди паре мешавам, ки ба парвоз биёям…”

Пирум ҳоло наметавонист, ба ёд орад, ки ин воқеъа кай ва дар куҷо рӯй дода буд, танҳо ҳис мекард, дар оғӯши мӯйсафед, худро мисли ин кӯдак дар канори худаш эҳсос карда буд.

“На. На ҳама чизе ки гуфтем, дуруст гуфтем,” аз дил гузаронд Пирум дар ҳоле ки сараш чарх мезад, шунид, ки “рост ҳам буд, дурӯғ ҳам буд”. Маълум набуд, ин суханонро худаш ба хештан мегуфт, ё аз куҷое ин садо меомад. Дар ғояти шигифтзадагӣ фикр кард, ки писарак аз зери дастони ҳалқазадаи Пирум садо дардодааст. Аммо дарҳол андешид, ки ин чиз номумкин аст.

Пирум надонист, чанд муддат ин гуна нишаста буду писарак дар оғӯшаш, аммо вақте сари кӯдакро, ки рӯйи оринҷаш буд, бардошт, дид, ӯро хоб бурдаасту лабонаш хаёле меҷумбанд. Пирум ҳадс зад, ки гӯшаш садо додааст. Мегӯянд, гӯши одами гунг ҳамеша пури садост.

Вай ба чеҳраи писарак хира шуд. Аҷаб хатту холи ашрофонае дошт ин бачаҳак! Абрӯвонаш сиёҳу камонӣ, ҷабинаш бозу баланд, мижгонҳояш банози баргашта, лабонаш маҳин. “Дар чӣ хонадони шоду ободе мезист ин писарак,” андешид Пирум. Хори гулӯлаи ғулқро аз мӯйҳои заррини писарак бо эҳтиёт берун кашид, ба дур афканд ва чашмонашро пӯшида, тасаввур кард, ки модари меҳрубони писарак шабонгоҳ кӯрпаро ба рӯйи кӯдак паҳн мекард, ки хунук нахӯрад ва субҳ бо навозишу дӯстдорӣ ӯро аз хоби заргӯшӣ мехезонд, мепӯшонду мехӯронд ва ба мактаб равон мекард. Мактаб дошт писарак ва китобу дафтару қалам. Ва ҳамсинфону омӯзгорон. Акнун ҳама зеру забар шуд. Назми зиндагӣ ба ҳам хӯрд. Хостанд, гӯшае аз онро ислоҳ кунанд, вале оқибат ба ҳарҷу марҷ гирифтор шуданд. Душманони озодӣ ҳама корро карданд, то ин озодӣ табдил ба бебандуборӣ шавад. Мардумро аз озодӣ тарсонданд. Қиматеро дар ивазаш хостанд, ки умеди мардум ба пушаймонӣ табдил ёбад.

Пирум хунрезиеро, ки акнун шаҳру деҳи кишварашро фаро гирифта буд, кори дасти бегонагон медонист, ки даҳсолаҳо бар ин мардум ҳукм ронданд ва акнун, вақте зимоми ин ҳукм аз дасташон афтод, ҳавзҳоро пур аз хун карданд ва гуфтанд, бинӯшед аз он озодие, ки мехостед, бинӯшед, ҳар қадар, ки мехоҳед.

Озодихоҳонро ба “моҳидорӣ” мефиристоданд. Яъне ба қаъри дарё. “Шино кунед дар ин обҳои арғувонӣ монанди моҳӣ!”

“Гулмоҳӣ, ширмоҳӣ…” Пирум надонист, ин садои худаш буд ё писарак овоз медод. Ба ҳар ҳол садо тифлона буд. Садои ширини кӯдакона.

Ба андоми Пирум ларза дамид. Писарак бедор буд ва ба ӯ нигоҳ мекард. Пас аз лаҳзае садояш омад: “Очама сӯзонданд.” Ин садо ин қадар ногаҳонӣ буд, ки Пирум қариб аз ҷой мепарид. Вай ҳис кард, ки бехи забонаш дард мекунад. Бухс гулӯгираш кардааст ва захмро ба дард овардааст. Дил фарёд мехоҳад, аммо бе забон чӣ гуна метавон фарёд зад.

Шояд мисли моҳӣ, вале онгуна ки аз ин фарёд ситораҳо дар осмон такон бихӯранд ва хуршед дигар барнаояд ва агар бо мо ин карданд, бигзор ҷовидона дар зулмот ва сардӣ бимонанд.

Ба ҷои Пирум саг зӯза кашид. Ин бор баландтар ва пурдардтар. Мисли нолаи инсоне, ки наздиктарин инсонҳояшро дар пеши чашмаш кушта бошанд.

Саг зӯза кашид, садои мусалсали калашников омад ва зӯзаи саг ҳам канда шуд. Пирум донист, ин охирин фарёд буд. Паиҳам садои мусалсал баланд шуд. Ва ҳамзамон садои фарёду фиғони одамон. Пирум фикр кард, сияҳпӯшон омаданд, то субҳи ин деҳаро низ ба зулмот табдил диҳанд. Фиғони пур аз ваҳшати зане ба гӯш расид. Боз калашниковҳо хандаи мастона заданд. Фарёду шеван, доду ғирев ба осмон печид. Садои инфиҷоре омад, ки ба таркиши норинҷак ё мушак монанд буд.

Пирум сарашро боло кард ва ба тарафи деҳа нигарист. Дид, ки тӯдаҳои парешони одамон афтону хезон ба самти пахтазор медаванд.

Писарак ҳам сар бардошта буд ва ин манзараро дидан замон худро аз канори Пирум ба ҷӯяки пахта ҳавола дод. Пирум ҷаҳид, то аз дасти ӯ бигирад, аммо писарак бо чашмони пур аз тарс ва илтиҷо хешро ақибтар кашид.

Садоҳо аз самти деҳа то рафт баландтар мешуд, манзур одамон ба пахтазор наздиктар меомаданд. Пирум ба писарак нигарист ва ангушт ба лабони худ гузошт, ишора кард, хомӯш бимонад. Вале писарак аз ҷой хест. Қаддаш аз ниҳолҳои пунбадона қадре баландтар буд. Пирум аз остини ӯ кашид. Ба маънои он ки “Биншин. Пинҳон шав.”

Писарак гӯё ин ҳарфи бесадои Пирумро фаҳмида бошад, нишаст ва сар хам кард. Дасту пои писарак меларзид ва ранг аз рӯяш парида буд. Мисли ҳамин пахта сафед ба назар мерасид.

Дар ин байн овози одамон ногаҳон қатъ гашт ва садои хиш-хиши баргу пояҳои пунбадона ба гӯш омад. Пирум вазни худро ба пушт андохт ва пиндошт, ки анбӯҳи одамон андаруни ҷӯяҳои пахта дар ҳаракат аст ва ҷое меҷӯяд, ки ҷони худро пинҳон кунад. Бигзор ҷое мисли сӯрохи сӯзан. Садои оҳу воҳ меомад. Касе начандон баланд ном гирифта, касеро фарёд мекунад. Касе шояд меафтаду касе мехезад, касе меғелад ва касе мехазад.

Пирум чашмонашро баст ва фикр кард, ки ин пахтазор Киштии Нӯҳ асту ҷонварон дар бими ҷон ба он часпидаанд, зораву тавалло мекунанд, шафқат мехоҳанд, паноҳ меҷӯянд, наҷот металабанд.

Аммо инҳо на аз тӯфон, балки аз ҳамсонҳои худ, аз ҳамсоягону бародарони худ паноҳ меҷӯянд. “Ва ин куҷо киштист, — фикр кард Пирум,– хок асту пахта. Магар он хоҳад тавонист, ҳамаро наҷот дод? Лекин ин хокест, ки мардум онро навохт ва ниҳолҳое, ки мардум онҳоро парвард.”

Пирум ба он андешид, ки ин киштзор чанд рӯз боз наҷотбахши ӯст ва ҳам наҷотбахши ин кӯдаки хурдсол. Шояд дигаронро ҳам наҷот бидиҳад.

Ногаҳон ҳама ҷоро як сукути сангине фаро гирифт. Фақат аз самти деҳа ягон-ягон садои мусалал меомад ва он ҳам то рафт кам мешуд. Дар деҳа касе фарёд мезад ва касе посух медод. “Сияҳпӯшони сияҳкоранд,” андешид Пирум ва дид, ки писарак ҳам мутаваҷҷеҳ асту медонад, ки дар атроф чӣ мегузарад. Писарак ба Пирум ором нигоҳ кард ва хаёле лабханд зад.

Пирум ба замин хобид ва аз зери пояи ниҳолҳо аз бистари ҷӯяк ба самти деҳа нигарист. Дид, ки дар ҳамин “ҷӯяи ӯ” шаш ё ҳафт нафар пасиҳам хобидаанд, аммо сарашон на ба тарафи ӯ, балки ба самти деҳа буд. Шояд вазъро нигоҳ мекунанд. Фосилаи байни онҳо ва Пирум чандон зиёд ҳам набуд. Агар мехост, метавонист, онҳоро садо бизанад. Аммо сокит монд. Ҳама хомӯш буданд ва интизории чизеро мекашидаанд.

Аз самти деҳа садои мотор ба гӯш расид. Пирум ҳоло метавонист, муайян кунад, ки ба камияш се мошин ва як зиреҳпӯш ба ин тараф меоянд. Писарак чашмонашро нимпӯш кард, гӯш дод ва гуфт: “ду зиреҳпӯш ва чаҳор мошин.” Пирум дар тааҷҷуб афтод, вале чизе нагуфт. Лабханд зад. Мехост ҳам, чизе гуфта наметавонист. Пирум лол аст.

Роҳ аз сарколаи пахтазор мегузашт. Зиреҳпӯшу мошинҳо он ҷо истоданд. Пирум тахмин зад, ки онҳо пас аз гаштугузор ва қатлу куштору ғорат дар деҳа ба ин ҷо омаданд, зеро шояд пай бурданд ва ё аз дур диданд, ки қисме аз мардум ин ҷо пинҳон шуд.

Нохост пахтазор зери борони тир монд. Даҳҳо, шояд садҳо мил мусалсал баробар ба кор даромада буд. Фавҷи гулӯла аз болои сари Пирум ва писарак ҳуштак мекашид. Шохубарг ва порчаҳои пахта ба сару рӯяшон мерехт. Ҳам Пирум ва ҳам писарак сари худро сахт ба замин фишурда буданд. Пирум аз дил бурд, ки мехоҳад, ба дарунтари ин хоки кӯҳан фурӯ биравад.

Аз ҷӯяҳои пеш садои доду ғирев омад. Ҳатман касе захмӣ шуда буд ва ё шояд аз тарсу ҳарос садо зад.

Тирборон чанд лаҳза давом кард. Вале гӯё охир надошт. Касе бо фарёди худ борони тирро боздошт. Пирум ба ин андешид, ки агар ин сияҳпӯшон пуштибони қавӣ надошта бошанд, ин қадар тиру силоҳро аз куҷо гирифтаанд.

Пирум ба писарак нигоҳ кард. Вай ҳам сар бардоштаву аз зери шохубарги пахтаҳо ба самти деҳа менигарист. Кӯдак рӯ ба Пирум овард ва табассум кард – зиндаем.

Аз саргаҳи пахтазор садо омад: “Тирро ҳайф накунед, ба замин об сар диҳед, берун ки омаданд, ҳамаша моҳиқапӣ мефиристем.”

Пирум дид, ки одамон пуштнокӣ мелағзанд ва ба дарунтари пахтазор мераванд. Чашмонашро пӯшид. Агар ин ҳама хуну оташ ба поён расад, ин тифлро писархонд хоҳад гирифт. Пирум фарзанд надошт ва Муин, ин шогирди чобукашро мисли писари худ парасторӣ мекард. Боз он пурсиши ҷонгудоз ба ёдаш расид. Наход сияҳпӯшонро Муин ба хонаи Пирум оварда буд? Наход Муин аз ҳоли устоди худ шод бошад? Оё пайвандҳои равонии миёни инсонҳо бояд ҳамеша заъифтар аз решаҳои хунӣ бошанд? Охир Пирум ин қадар дӯст медошт Муинро. Панҷ моҳ буд, ки Муин маҳфили Пирумро тарк карда буд. Танҳо ба маҳзи он ки Сӯҳроб аз ӯ беҳтару донотар буд. Фақат барои он ки Пирум бартариҳои Сӯҳробро шинохт ва арҷ гузошт…

Пахтазор ба зане монанд буд обистани ҳазорон ҷанин, ки дар ин лаҳзаҳо фақат ба наҷоти ҷони худ фикр мекарданд. Шиками киштзор моломоли зот буд ва меҷумбид. Дигар садои мошину зиреҳпӯшҳо сукути сангинро халалдор намекард.

Пирум тахмин зад, ки ҳама – одамони ниҳонгашта, пахтаҳо, дарахтҳои тути атрофи киштзор, осмони кабуди боло сар – интизори садои мусалалҳоянд. Тамоми вазъият ба назараш шабеҳи бозие буд, ки қарор аст, бо хандаву шӯхӣ ба поён расад. Ҳама аз ҷӯякҳои қатор бармехезанд, хок аз домон меафшонанд, бо табассум ҳамдигарро ба оғӯш мекашанд, рафтори чанд лаҳза пеши якдигарро бо ширинкорӣ тақлид мекунанд.

Андаруни пахтазор ҷумбише ба амал омад. Пирум филфавр чашмонашро боз кард ва дид, ки зану марди даруни ҷӯяҳо нимхез мешаванд, паҳлу мегарданд ё ба сӯи деҳа менигаранд. Пирум фикр кард, тахминаш дуруст баромадааст, бозӣ поён ёфт.

“Об омад! Об омад!” – ин садо ба гӯшаш расид. Писарак ҳам ба ӯ нигарист ва гуфт, ки онҳо ба пахтазор об сар додаанд, то одамони дар он пинҳоншуда берун оянд.

Пирум сар ба зер афканд. Фикр кард, ин магар бозиест, ки қоидае дошта бошад? Пас сияҳпӯшон одамонро шикор мекунанд. Одамонро ба муҳосира гирифтаанд ва мисли даранда бо сайди худ бозӣ доранд. Ва медонанд, ки сарнавишти сайд кайҳо маълум аст.

Пирум обро дид, ки андаруни ҷӯяҳо ҳамранг бо либоси сияҳпӯшон пеш мехазад. Меғелад ва меояд ваҳшатангез. Хоки ковок баъд аз омадани об фурӯ меравад ва одамон ба коми хок кашида мешаванд. Онҳо ба талвоса меафтанд, нимхез мешаванд, мехоҳанд, дасту пои худро аз ин гил берун кашанд, аммо сар боло мекунанд ва чашмони душмани худро мебинанд. Ва хандаи мастонаи ӯро.

Чанд нафар аз ҷӯяҳо берун шуданд. Онҳо либоси гилолуди худро тоза мекарданд, бари ҷомаву пироҳани худро меғавжиданд, то обро биҷаванд. Он қадар бо эҳтиёт ва ҳавсалаи тамом, ки гӯё дигар коре муҳимтар аз ин вуҷуд надошт. Сияҳпӯшон дастони онҳоро ба пушт мекарданд ва бо симхор мебастанд. Мӯйсафеде гуфт, “ист, бачам, оби калушома бирезам”. Сияҳпӯше хам шуд, то ба ӯ кӯмак кунад. Аммо калуши ӯро гирифт ва ба сараш зад. Сипас дастҳои мӯйсафедро ҳам бастанд.

Пирумро фикре ба сар омад, ки бархезад, равад ва бигӯяд, ки ҳамаи инҳоро озод кунед ва маро бубаред, зеро медонам, маро мекобед. Агар гуноҳе дорам, ман дорам, на ин бечорагон. Дафъатан фикр кард, бо ин безабонӣ чӣ хоҳад гуфт ба онҳо. Ба писарак нигарист. Дид, ки вай ба воқеа хеле мутаваҷҷеҳу мутамарказ аст ва гӯё чашмонаш ду баробар бузургтар шудаанду ҳодисаро мебинанд.

“Бубин. Ин ҳамаро бубин ва дар ёд бигир. Барои фардо. Барои рӯзе ки ҳар савол посухи худро хоҳад хост,” рӯ ба писарак аз дил гузаронд Пирум.

Вай барои охирин бор ба писарак нигоҳе афканд ва аз ҷой бархост. Бо тамоми он қомати баланд. Писарак дод зад ва бо ду даст аз пойи Пирум дошт. Пирум дигар намешунид, ки бачаҳак чиҳо мегӯяд. Пирум ба гурӯҳи сияҳпӯшон ва марду зани гилолуде, ки паиҳам аз пунбазори обхӯрда берун меомаданд, хира шуд. Пойи худро раҳ кард ва рафт. Ин як ҳолати рӯъёӣ буд байни хобу бедорӣ. Пирум ба як лахт рӯъё табдил ёфта буд ва гӯё на қадам мезад, балки рӯ-рӯйи замин парвоз мекард. Писарак пояшро раҳо карда буд ва акнун Пирум мисли паре бевазн шуда буд.

Сияҳпӯшон аз зарбу латти асирони нави худ бозистода буданд ва ба қомати баланди Пирум, ба гашти шукӯҳманди ӯ менигаристанд. Нигоҳи онҳо дар чашмони оташини марде дармонда буд, ки рӯ-рӯйи ниҳолҳои сабзи пунбадона ва ҳатто қадре баландтар аз онҳо парвоз мекард. Дар сари баланди ин марде, ки рост ба сӯяшон меомад, фарри пурнуреро медиданд ва дар кӯчактарин ҳаракаташ ҳайбату ваҳшатро. Сияҳпӯшонро нигоҳ тира шуда буд.

Мардону занони гилолуд ва ҳақир, ки бархе аз онҳоро дастҳо ба пушт баста буданд, баргаштанд ва Пирумро диданд, ки мисли фариштае дар фазо қадам мезад. Ифодаи биму илтиҷоро дар сурати онҳо ҳайрат ва рӯшанӣ иваз кард.

Пирум омад, бозистод, дасти росташро баланд кард. Чизе намегуфт, аммо чашмонаш гӯё буданд, чашмонаш мегуфтанду мегуфтанд. Он қадар баланд, ки ҳама, ҳатто онҳое, ки дар дуртарин ҷӯякҳо, андаруни обу гил сар ба замин фурӯ бурда буданд, овози чашмони ӯро мешуниданд.

“Занед инро, занед!” – фиғон мебаровард сарвари сияҳпӯшон, вале ҳеҷ кас наметавонист, мили силоҳашро тарафи ӯ рост кунад. Силоҳдорон мабҳут буданд. Мисли морҳое дар баробари дуои сулаймонӣ. Аммо рӯшании бузурге ба мағзи онҳо роҳ ёфта буд ва онҳо акнун манзараро аён медиданд. Ба гунае дигар.

Сарвари сияҳпӯшон туфангча аз наём берун гирифт…

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: